De Theologie van het Lichaam, het onderricht van de Zalige Johannes Paulus II over de seksualiteit en de vruchtbaarheid van de mens, stond onlangs centraal tijdens een internationaal symposium daarover aan het St. Mary’s University College te Twinckenham, nabij Londen. Deze katholieke universiteit op Engelse bodem die nog nageniet van het bezoek van de paus in september van vorig jaar, was van 3 tot 5 juni de ontmoetingsplaats van sprekers uit het hele Engelse taalgebied, waaronder Dr. Michael Waldstein, de vertaler van deze pauselijke teksten en Christopher West die dit onderricht op zijn onnavolgbare wijze onder de aandacht heeft weten brengen van een groter publiek. Een welkome nadere kennismaking met deze uitwerking van de zo verguisde encycliek Humane Vitae van Paulus VI.

Vanuit Nederland en Vlaanderen was er een bescheiden delegatie van zes personen op initiatief van kapelaan Luc Simons uit Roemond, teamlid van de gezinspastoraal van dat bisdom en Pierre Hernalsteen, verantwoordelijke voor NFP-Vlaanderen, een vereniging die voorlichting verschaft aan gelovigen en ongelovigen over de natuurlijke omgang met de vruchtbaarheid, alsmede de schrijver dezes. De conferentie bood hen meer dan genoeg inspiratie om verder te werken aan de promotie van deze positieve kijk op de menselijke seksualiteit, gevoed vanuit joods-christelijke traditie enerzijds en de ervaring van de menselijke persoon anderzijds. Want daarin schuilt de kracht van het onderricht van onze nieuwe zalige: het bijeenbrengen van een objectivistische kijk op het menselijk handelen volgens de openbaring en de morele natuurwet enerzijds, en een subjectivistische benadering vanuit de menselijke ervaring, vanuit de in katholieke kringen soms te argwanend bekeken moderne filosofie. Johannes Paulus II slaagde erin om de twee met elkaar te verenigen, het subjectivisme te omarmen, zonder de objectiviteit van de goddelijke wet en die van de natuur te verloochenen. Daarmee bood hij een raamwerk voor moreel denken en handelen dat nog altijd niet door de katholieke universitaire instellingen in ons taalgebeid is begrepen. Een overdreven hang naar subjectivistisch relativisme is door Johannes Paulus II voorbijgestreefd, maar moet door sommigen nog ontdekt worden.

De Theologie van het Lichaam is dus een herlezing van Humane Vitae, waar de jonge Karol Woytila zelf aan bijgedragen heeft, maar het is meer dan dat. Het is ook de vrucht van een pastorale ervaring van de zalige paus met jonge echtparen uit zijn tijd als priester en bisschop in Krakau. Daarmee staat het onderricht heel dichtbij de concrete beleving van de seksualiteit en vruchtbaarheid in het huwelijk door concrete mensen van vlees en bloed. Hij gaf dat onderricht in de vorm van 129 catecheses direct na zijn aantreden als opvolger van Petrus, op het Sint-Pietersplein tijdens de woensdagaudiënties in het begin van zijn pontificaat. De Oostenrijkse Amerikaan Michael Waldstein (Ave Maria University, Florida) vertaalde en becommentarieerde het in het Engels en van zijn werk verscheen in 2006 een herziene uitgave bij Pauline Books & Media. De paus plaatst de seksualiteit in het kader van het oorspronkelijke plan van God, de val van de mens en zijn opstanding in Jezus Christus en zijn uiteindelijke bestemming. Vanuit dit perspectief komen we tot een concrete visie op het handelen van de mens in het huwelijk en in het geslachtelijk verkeer.

Het lichaam van de mens heeft een ‘echtelijke betekenis’. Het is geroepen tot totale zelfgave om te komen tot een gemeenschap van personen naar het beeld van de Drie-eenheid, waarin de liefde overvloedig is en zich uitdrukt in creativiteit, door levengevend te zijn. In deze visie is het ondenkbaar dat men de geslachtsdaad van zijn levengevend karakter zou beroven door contraceptie of dat men de menselijke vruchtbaarheid los zou koppelen van de liefdesdaad zoals bij in vitro fertilisatie. De echtelieden geven zichzelf geheel aan elkaar, hun vruchtbaarheid inbegrepen, en het kind heeft het recht geboren te worden uit de liefdevolle omhelzing van een man en een vrouw die zich in een trouwe verbintenis aan elkaar geschonken hebben.

Echtelieden zijn geroepen bewust en daarmee verantwoordelijk met hun vruchtbaarheid om te gaan en genereus te zijn in het verwekken van nieuw leven. Zij hoeven niet ‘zoveel mogelijk kinderen op de wereld te zetten’ en niet elke geslachtsgemeenschap moet steeds tot een kind leiden, maar wel open staan voor nieuw leven en niet van die openheid beroofd worden. Het gebruik maken van natuurlijke onvruchtbare perioden in de cyclus van de vrouw is iets geheel anders dan het langs natuurlijke of kunstmatige weg beroven van het seksuele leven van zijn vruchtbare betekenis. Ook natuurlijke gezinsplanning kan misbruikt worden door een contraceptieve mentaliteit.

Van door de zondeval geïntroduceerde begeerte of lust, die de ander reduceert tot een seksueel object, kunnen wij ons laten verlossen door het offer van Christus, die ons getoond heeft dat liefde totale zelfgave is en dat voortzet in de eucharistie. Door gebed en sacrament is een ‘verloste’ beleving van de seksualiteit mogelijk, ook al moeten wij natuurlijk wel realistisch zijn over onszelf en over de mate waarin die verlossing zich in ons gerealiseerd heeft, hier op aarde. Uiteindelijk echter zullen wij met lichaam en ziel delen in de gelukzalige aanschouwing van God, daar waar niet meer gehuwd zal worden in de eeuwigheid. Het lichaam met zijn echtelijke betekenis heeft een tekenfunctie, een sacramentele functie om een teken van die onzichtbare werkelijkheid nu al op aarde zichtbaar te maken. Dat wij daar, in de eeuwigheid bij God, niet meer hoeven te huwen wordt bovendien voorafgebeelde door het door sommigen reeds hier op aarde beleefde celibaat. De zuiverheid of kuisheid dient echter ook binnen de huwelijksrelatie beleefd te worden.

Als we kijken naar wat met name de Amerikanen op deze conferentie kwamen brengen aan theologische, filosofische en antropologische inzichten, maar ook op pedagogisch terrein en zelfs op het terrein van de ‘marketting’ van de Theologie van het Lichaam’, dan ligt er op ons Nederlandstaligen nog veel werk te wachten. De cursussen van kapelaan Simons in Roermond, het werk van het echtpaar van Aken voor het bisdom Amsterdam-Haarlem, het boekje over de Theologie van het Lichaam van Simon Dankers, te verkrijgen bij Colomba en de aanzetten tot een apostolaat in Vlaanderen maken mogelijk kans voor een doorbraak te zorgen, voor een ‘tweede seksuele revolutie’ in ons taalgebied.

Vincent Kemme

Biofides.eu

theologievanhetlichaam.wordpress.com

De uitzendingen:

• Deel 1: 28 december 2010 om 11 uur (21 uur herhaling)
• Deel 2: 29 december 2010 om 11 uur (21 uur herhaling)

Uw vragen en opmerkingen zijn welkom op biofides@gmail.com

Misschien weinig opgemerkt gebleven is een uniek initiatief van de huidige paus Benedictus XVI aan het begin van de Advent, de voorbereidingstijd op het feest van Kerstmis, de geboorte van Jezus Christus. Hij heeft de gehele wereldgemeenschap van christenen opgeroepen om een speciale gebedswake te houden op de vooravond van de eerste zondag van de Advent, 27 november jl. met als intentie de bescherming van het ongeboren leven. Enkele passages uit zijn preek.

“De mens toont een onvergelijkelijke oorspronkelijkheid in vergelijking met alle andere levende wezens die de aarde bevolken. Hij is een uniek en eenmalig subject, begiftigd met verstand en vrije wil en samengesteld in een materiële werkelijkheid. Hij leeft tegelijkertijd en onlosmakelijk in zijn geestelijke en in zijn materiële dimensie.” (…)

“Er zijn culturele tendenzen die de gewetens ongevoelig trachten te maken met voorgewende, oneigenlijke motiveringen. De wetenschap zelf toont duidelijk aan dat het embryo in de moederschoot een autonomie heeft die in staat is tot interactie met de moeder, zij toont de coördinatie van de biologische processen, de voortgaande ontwikkeling en de toenemende complexiteit van het organisme. Het gaat niet om een klompje biologisch materiaal, maar om een nieuw levend wezen, dat vol dynamiek is en prachtig is georganiseerd, het gaat om een nieuw individu van de menselijke soort. Zo was het voor Jezus in de schoot van Maria; zo was het voor ieder van ons in de schoot van onze moeder. We kunnen met de vroege christelijke schrijver Tertullianus zeggen: ‘Hij die een mens zal zijn, is het reeds’. Er is geen enkele reden om het embryo niet als een persoon te beschouwen vanaf het moment van zijn conceptie.”

“Ik spoor degenen die actief zijn in de politiek, de economie, de maatschappelijke betrekkingen aan om alles te doen wat in hun macht ligt om een cultuur te bevorderen die steeds meer respect voor het menselijk leven heeft, om gunstige voorwaarden en steunende netwerken te scheppen voor de aanvaarding en de ontwikkeling daarvan.”

Klik hier voor de volledige tekst.

De Nederlandse Stichting Medische Ethiek heeft het al lang geleden aangekondigd, maar nu is het dan zo ver: het Handboek voor Katholieke Medische Ethiek is uit! Vanuit hun expertise op medisch en ethisch gebied, en vanuit de praktijk van de medische zorg, reiken de auteurs de helpende hand bij vragen over moderne medische technieken en behandelingsmogelijkheden. Met oog voor de nieuwste ontwikkelingen komen vele actuele kwesties ter sprake, die overzichtelijk zijn ingedeeld naar de levensfasen waarin men te maken krijgt met medisch-ethische vragen en dilemma’s. Zij geven daarbij telkens beargumenteerde antwoorden in het licht van de leer van de Katholieke Kerk worden, die eveneens inspelen op de grote behoefte bij katholieke werkers in de gezondheidszorg aan inspiratiebronnen voor hun zorgvisie en eigen spiritualiteit.

De belangrijkste auteur is Mgr. dr. Wim Eijk. Hij is arts en werd in 1985 tot priester gewijd. Hij promoveerde aan de medische faculteit van de Universiteit Leiden op een onderzoek naar euthanasie en aan de Pauselijke Universiteit van St.Thomas van Aquino te Rome op een onderzoek naar genmodicificatie bij de mens. Mgr. Eijk is aartsbisschop van Utrecht en referent voor medisch-ethische kwesties namens de Nederlandse bisschoppen- conferentie.

Bestel hier het bij bij Uitgeverij Parthenon.

Ga hier naar de website van de stichting medische Ethiek.

Recent is een Nederlandse vertaling uitgekomen van een boek dat vier jaar geleden is geschreven door de aartsbisschop van Mechelen, Léonard. Er is heel wat tumult rondom een passage uit dit boek over AIDS ontstaan, omdat Léonard daarvan zei dat men dat “hoogstens een soort van immanente gerechtigheid” zou kunnen noemen. Naar aanleiding van deze uitspraak is veel geroepen, veel emotie geuit, maar mogelijk ook weinig nagegaan waar het nu precies om gaat. Marcel Broesterhuizen, permanent diaken van het bisdom Den Bosch en hoogleraar aan de faculteit Godsdienstwetenschappen van de KU Leuven maakt daar een viertal opmerkingen over.

Wat is immanente gerechtigheid?

Léonard zegt in zijn uitspraak dat voor hem AIDS geen straf van God is, en dat hij niet wenst te redeneren in dat soort termen. In het citaat heeft Léonard het over AIDS ten gevolge van promiscue seks: ook in dat geval mag en kan men niet van straf spreken. Toch leggen de commentaren een verband met “straf”, vanwege het gebruik van het woord “gerechtigheid”. Reden dus om na te gaan wat “immanente gerechtigheid” is. Het is een niet geheel exacte vertaling van een wat verwarrend begrip.

“Immanent” duidt erop dat het gaat om iets dat binnen de natuurlijke, geschapen orde ligt, iets dat opgesloten is in de aard van de dingen. “Immanent” staat tegenover “transcendent”, een begrip waarmee we datgene aanduiden dat boven de materiële, geschapen werkelijkheid uitstijgt, voor gelovigen God. Bij immanente gerechtigheid is dus geen factor van buitenaf, ook God niet, rechtstreeks als uitvoerder van een vonnis betrokken.

“Immanente gerechtigheid” is een vertaling van het Franse “justice immanente”. Dit begrip is het eerst gebruikt door de negentiende-eeuwse Franse socialistische filosoof Proudhon: hij duidde ermee aan dat bepaalde ontwikkelingen in economie en maatschappij vanzelf tot bepaalde gevolgen ten positieve of ten negatieve leidden. Het kapitalisme leidt er vanzelf en onstuitbaar toe dat de rijken steeds rijker en de armen steeds armer worden, en het lot dat de armen treft leidt er vanzelf toe dat zij in opstand komen. In die zin wreekt het kapitalisme zichzelf, er is geen enkele rechter voor nodig die er een oordeel over uitspreekt. In die zin betekent “justice” iets anders dan gerechtigheid zoals wij dat in het Nederlands gebruiken. Het gaat om een moreel neutrale gebeurtenis die in de aard van de dingen besloten ligt.

Proudhons begrip “justice immanente” gaat terug op de filosofie van de pre-Socratische filosoof Anaximander van Milete. Hij was geïnteresseerd in het fenomeen van evenwicht in de natuur. In zijn voorstelling waren alle gebeurtenissen in de natuur als leden van een gerechtshof, die bij elke verstoring van het evenwicht in de natuur als een tegenreactie uitspraken waardoor het evenwicht in de natuur zich kon herstellen. Negatieve, ongewenste gebeurtenissen vinden plaats wanneer een verstoring van het evenwicht binnen de natuur zich wreekt.

Het is niet moeilijk om verschillende fenomenen in de wereld van vandaag te noemen, waarin menselijk handelen zichzelf in deze zin “wreekt”. In het verleden wreekte het gebruik van bepaalde drijfgassen in spuitbussen zich door het verdwijnen van de ozonlaag. Excessief gebruik van fossiele brandstof wreekt zich door het broeikaseffect. Overvloedig gebruik van dierlijke vetten wreekt zich in hart- en vaataandoeningen. Zeggen we daarmee dat het verdwijnen van de ozonlaag, het broeikaseffect en hart- en vaataandoeningen iets te maken hebben met gerechtigheid of vonnis? Nee, doorgaans waren mensen zich niet bewust van de gevolgen. Dit soort gedragingen krijgt pas een ethische dimensie als men er willens en wetens mee doorgaat.

Het begrip “justice immanente” is ook gebruikt – en daar zit een belangrijke bron van onduidelijkheid – door psychologen, in navolging van de Franse psycholoog Jean Piaget. Piaget constateert dat kinderen op een bepaalde leeftijd ervan overtuigd zijn dat goed gedrag vroeg of laat zal worden beloond en verkeerd gedrag bestraft. Als kinderen dan iets vervelends overkomt, dan moet dat wel ergens een straf voor zijn. Niet alleen kinderen denken zo, ook veel volwassenen, en het heeft de eeuwen door religieuze mensen steeds voor een probleem geplaatst: hoe kan bijvoorbeeld iemand als Job zoveel ellende over zich heen krijgen als hij toch een rechtvaardig mens en geen zondaar is? Uiteindelijk is het toch “boontje komt om zijn loontje”, of “eigen schuld, dikke bult”. In de wijze waarop Piaget het begrip “justice immanente” is gaan gebruiken, zit dus wel een component van moreel oordeel en van onbarmhartigheid maar dat is dus niet de oorspronkelijke betekenis van het begrip. Uit de context van Léonards uitspraak is het mijns inziens duidelijk dat hij dit soort justice immanente niet bedoelde.

Naar mijn mening is het dan ook onjuist aan Léonard te verwijten dat hij een moreel oordeel over mensen met AIDS uitspreekt. Hij heeft alleen willen zeggen dat promiscue sex tot een verspreiding van AIDS heeft geleid. En zijn betoog kan – zoals uit de context van zijn uitlating zelf en vanuit latere interviews duidelijk wordt – zeer zeker niet worden toegepast op mensen die door andere oorzaken AIDS hebben, zoals kinderen van moeders met AIDS, verkrachte vrouwen, mensen die bloedtransfusie hebben ondergaan met besmet bloed.

Achterhaalde natuurwetethiek?

Sommige commentatoren zijn van mening dat Léonard een privémening weergeeft die niet de visie van de katholieke Kerk weergeeft. Anderen stellen dat Léonard zich baseert op een verouderde visie op katholieke ethiek, namelijk een natuurwetethiek, terwijl deze door het Tweede Vaticaans Concilie zou zijn vervangen door het personalisme. Natuurwetethiek baseert zich op innerlijke wetmatigheden en kenmerken van de menselijke natuur, terwijl personalisme zich baseer op de waardigheid en de vrijheid van de menselijke persoon.

In zijn commentaar op Rorate wijst bijvoorbeeld Mark Van de Voorde het natuurwetdenken radicaal af. In zijn visie is wat de katholieke kerk natuur noemt, geen natuur maar cultuur. Zo poneert hij de stelling dat de mens van nature geneigd tot bigamie, en dat het gebod van monogamie cultuur, geen natuur is. Hier zit een misverstand. Wanneer de katholieke Kerk spreekt over de menselijke natuur, bedoelt zij niet alleen de biologische en psychologische aspecten van de mens, maar het totaal van alle kenmerken die een mens tot mens maken. Daar horen biologische, psychologische en sociale kenmerken bij, maar evengoed geestelijke kenmerken, zoals het vermogen om een relatie met God aan te gaan en in vrijheid voor het goede te kiezen. In deze visie is het feit dat het veel mensen niet lukt om monogaam te zijn, niet simpel weg het gevolg van een Freudiaans determinisme waarin alle pakketjes seksuele energie en de hormonen hun uitweg moeten vinden, maar wel het gevolg van een verstoring in, een gebrokenheid van de menselijke natuur. Volgens deze visie leidt toegeven aan verstoring van de menselijke natuur tot verdere verstoring. Niemand kan ontkennen dat het hebben van wisselende contacten een rol heeft gespeeld in de verspreiding van AIDS en dat het enige dat echt helpt – afgezien van de vraag of dat voor iedereen haalbaar is – volstrekte monogamie is. Maar dat betekent niet dat daar per definitie sprake is van schuld: ook dit gedrag krijgt pas een ethische dimensie als iemand dit willens en wetens doet.

Voor de katholieke kerk horen morele regels niet alleen tot het rijk van de cultuur, d.i. niet tot het rijk van de willekeurigheid. Dat zou wel het geval zijn in een nominalistische benadering van moraal: “mensen zijn van nature polygaam, maar ja, we moeten van God monogaam blijven – waarom precies, dat weten we niet, want dat is voor ons verstand niet achterhaalbaar  - , en als we niet monogaam blijven straft God ons met armoede, natuurrampen, tsunami’s en AIDS.” Léonard wordt door zijn critici geplaatst in de hoek van mensen die er dat soort redeneringen op nahouden.

Het katholieke natuurwetdenken betekent dat mensen met bepaald gedrag niet kunnen doorgaan, omdat de gevolgen te ernstig zijn. Het rijke Westen kán niet doorgaan met overconsumptie van voedsel, industriële overproductie, verspilling van rijkdom, omdat we de schepping ermee ten gronde richten. In een tijd dat we ons nog niet bewust waren van milieuverontreiniging en broeikaseffect, had dat soort gedrag geen ethische dimensie en was het alleen “justice immanente”. Maar als we willens en wetens doorgaan met verspilling, is die ethische dimensie er wel. In het natuurwetdenken kunnen mensen niet zonder meer vanuit de vrijheid van hun subjectieve geweten doen en laten wat ze willen en dat ligt moeilijk in onze hedendaagse westerse cultuur.

In de katholieke natuurwetethiek gaat het niet alleen om casuïstische moraal die zich de vraag stelt wat mensen wel en niet “mogen”, maar om de vraag waarvan mensen werkelijk gelukkig worden. Als mensen anders leven dan God voor hen heeft bedoeld, worden zijzelf of anderen daar uiteindelijk minder gelukkig van. Worden mensen gelukkiger van polygamie of volledige seksuele vrijheid? Veel vrouwen in ieder geval niet. In een echt monogame relatie bestaat niet alleen geen risico voor seksueel overdraagbare ziekten, maar hoeft ook minder bezorgdheid te bestaan dat de partner vroeger of later toch een ander zal zoeken. Er is meer ruimte om zichzelf helemaal onbeschermd aan de ander te geven, en daar kan een mens gelukkig van worden.

Sluiten personalisme en natuurwetethiek elkaar uit?

Critici van Léonard stellen dat dit natuurwetdenken heeft afgedaan en plaatsen natuurwetdenken tegenover personalistische ethiek. Zij wekken daarbij de suggestie dat het conciliedocument Gaudium et Spes een nieuwe, personalistische ethiek in plaats van het achterhaalde, biologistische idee van de natuurwet is gekomen. Reeds enkele jaren na het concilie zou met name met de encycliek Humanae Vitae de personalistische ethiek weer aan de kant zijn gezet en zou restauratie van het natuurwetdenken hebben plaats gevonden. Deze opvatting is theologisch en historisch aanvechtbaar.

Zo wijst een van de belangrijkste katholieke experts op het gebied van moraaltheologie en bio-ethiek  Livio Melina er in L’Agire Morale del Cristiano (Milaan: Jaca Book, 2002, p51) erop dat het onmogelijk is om natuur en persoon, natuur en vrijheid van elkaar te scheiden. Men komt namelijk voor grote ethisch problemen te staan wanneer men niet onderkent wat de vrijheid van de menselijke persoon te weeg kan brengen in onder andere de biologische orde. Ik vraag mij af of dit wezenlijk anders is dan wat de personalistisch ethicus Selling 1998 in zijn artikel The Human Person (in: Christian Ethics: An Introduction, ed. Bernard Hoose, Collegevile, Minnesota: Liturgical Press, 1998, 95-109, p107) zegt over de gevolgen van zichtverlies op de totaliteit van de menselijke persoon. Selling refereert daarbij aan een achttal dimensies van de persoon die worden genoemd door de moraaltheoloog Louis Janssens, in Vlaanderen beschouwd als de grondlegger van het personalisme. Deze dimensies zijn criteria om de menselijke persoon integraal en adequaat te beschouwen. Verwaarlozing van een van die dimensies, bijvoorbeeld de lichamelijkheid van de mens of de relatie van de mens met het milieu, kan volgens Selling betekenen dat men een bron van morele verantwoordelijkheid verwaarloost. Selling zegt zelfs dat de consequenties daarvan ernstiger kunnen zijn dan de verkeerde bedoelingen van mensen die bewust iets verkeerds doen. Ik vraag mij af of hiermee werkelijk iets anders is bedoeld dan wat Léonard zegt.

Melina, die als centrale stelling heeft dat men moet uitgaan van de menselijke persoon als geestelijk-lichamelijke eenheid als grondslag van het personalisme, heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de encycliek Veritatis Spendor van Johannes Paulus II. Van Johannes Paulus II is bekend dat hij van harte een filosofisch en christelijk personalisme ondersteunde. De Amerikaanse theologe Janet Smith beschrijft in haar artikel Natural Law and Personalism in Veritatis Splendor (in: Veritatis Splendor: American response,ed. Michael Allsopp en John O’Keefe, Kansas City: Sheed and Ward, 1995, p.194) dat Veritatis Splendor een synthese schept tussen het katholieke begrip van de natuurwet en de modernere begrippen natuurlijke rechten en personalisme. Melina waarschuwt ervoor dat personalisme een containerbegrip zonder duidelijke lading wordt als het niet duidelijk teruggaat op “de natuur van de persoon en diens handelingen” (Gaudium et Spes, 51). Naar dezelfde paragraaf van Gaudium et Spes verwijst Louis Janssens in zijn beschrijving van de uitgangspunten van personalistische ethiek (Louis Janssens, Particular Goods and Personalist Morals, in Ethical Perspectives 6 (1):55-59, 1999, p55).

Ook de onlangs tot kardinaal benoemde Italiaanse moraaltheoloog Elio Sgreccia, voorzitter van de Pauselijke Academie voor het Leven, wijst er in deel 1 van Manuale di Bioetica (Milaan: Vita e Pensiero, p70) op dat het lang niet altijd duidelijk meer is wat er onder personalisme wordt verstaan. Historisch gezien onderscheidt hij drie betekenissen van personalisme. Het relationeel-communicatieve personalisme benadrukt wordt vooral de waarde van de subjectiviteit in relaties met anderen. Het hermeneutisch personalisme, dat teruggaat op Gadamer – een Duits filosoof in wie de traditie van het filosofisch idealisme voelbaar is – kijkt vooral naar de rol van het subjectieve geweten bij het interpreteren van de werkelijkheid vanuit het eigen voorverstaan. Een derde vorm van personalisme, waar Sgreccia en Melina voorstander van zijn, is een ontologisch personalisme, dat het belang van relationele subjectiviteit en het eigen geweten beslist niet onderschat, maar tevens wil onderstrepen dat de geestelijk-lichamelijke eenheid van de mens daaraan ten grondslag ligt. Als men die geestelijk-lichamelijke eenheid van de mens, de menselijke natuur, niet als grondslag neemt, holt men volgens Sgreccia het begrip persoon uiteindelijk uit. Alleen door in het personalisme de menselijke natuur in haar totaliteit mee te nemen kan men een spiritualistische of biologistische blikvernauwing voorkomen (vgl. de Italiaanse theoloog, bio-ethicus en politicoloog Michele Aramini, in zijn werk Bioetica e Religioni, Milaan: Paoline, p55). Men dient zich af te vragen of een beperking van het personalisme tot autonomie en relationaliteit of tot vrijheid van het subjectieve geweten uiteindelijk niet zo een spiritualistische blikvernauwing is die uiteindelijk leidt tot uitholling van het begrip “persoon”. Zo’n uitholling zou kunnen zijn dat alles waarmee je jezelf in je relaties en ten opzichte van jezelf goed voelt en waarvoor je een aannemelijk verhaal hebt, ethisch goed is.

Mijn conclusie is dat de stelling dat natuurwetethiek sinds het Tweede Vaticaans Concilie de plaats heeft geruimd voor het personalisme, is zeker wanneer men daarmee een relationeel of een hermeneutisch personalisme bedoelt, niet juist is. Overigens, juist het meenemen van het natuurwetdenken in het personalisme biedt de garantie dat personalisme niet antropocentriscch wordt. De mens maakt deel uit van de schepping, is de kroon op de schepping. Als de mens geweld pleegt tegen de schepping, dierenrechten met voeten treedt, handelt hij niet alleen tegen de Schepper, maar ook tegen zijn eigen natuur en ondermijnt hij zijn eigen geluk. Selling probeert in zijn artikel Is a Personalist Ethic Necessarily Anthropocentric? (in: Ethical Perspectives 6 (1):60-66, 1999) aan te tonen dat personalisme niet per definitie antropocentrisch is, maar refereert daarbij weer aan dezelfde passage in Gaudium et Spes 51, die door anderen wordt aangehaald als argument om de natuurwet wel een plaats in het personalisme te geven.

Is scapegoating een uitweg uit de ellende?

De uitspraak van Léonard wordt gedaan in de Nederlandse vertaling van een boek dat al vier jaar geleden in het Frans is gepubliceerd. Al een paar uur na de publicatie van het Nederlandse boek hadden journalisten de omstreden passage op bladzijde 173 gevonden, en uit hun context gerukt (vgl. het interview met Léonard door Petra de Koning in NRC Handelsblad van 23 en 24 oktober). Léonard spreekt in dat interview over een “obsessie” met zijn denkbeelden. Als deeltijds werkzaam in Vlaanderen en dus een relatieve buitenstaander heb ik mij verbaasd over de opvallende heftigheid waarmee in Vlaanderen op Léonard wordt gereageerd. Ik kan alleen speculeren over de achtergronden.

Nog geen jaar geleden prees het katholieke weekblad Kerk en Leven de Vlaamse Kerk gelukkig omdat seksuele misbruikaffaires zoals in Amerika, Ierland, Duitsland en Nederland er niet voorkwamen: we hadden dat al gehad, in de tijd van Dutroux. De Vlaamse Kerk prees zich gelukkig met haar gematigd vooruitstrevende bisschoppen en alom geachte kardinaal, die na de dood van de vorige paus zelfs papabel werd geacht. Toen Léonard tot aartsbisschop werd benoemd, was men in Vlaanderen bitter teleurgesteld. De bisschoppen moesten tot hun verbijstering een voorzitter accepteren die tot dan toe vanwege zijn conservatieve opvattingen hun underdog was geweest. De verwarring werd alleen groter toen Van Gheluwe werd ontmaskerd en toen in zijn kielzog bleek dat Danneels heel lang heel veel heeft toegedekt, en daarna kwam het gedoe rond de commissie Adriaensen. De pijn dat men hoort tot een Kerk waarin dit soort dingen gebeuren, de schaamte die men als gewoon kerklid, pastor, godsdienstleerkracht voelt als men als lid van deze Kerk op deze zaken wordt aangesproken zoekt een irrationele uitweg in boosheid op Léonard. Ik denk niet dat dat de oplossing is voor de Kerk van Vlaanderen, en de oplossing zou al evenmin zijn als men Danneels, zelfs niet als men Van Gheluwe als zondebok zou aanwijzen. Scapegoating is ook een verstoring van de menselijke natuur die tot verdere verstoringen leidt.

De Vlaamse Kerk leek heel lang een rustige, tolerante Kerk waarin men elkaar accepteert. Maar wat nu manifest is geworden, is dat de Vlaamse Kerk al lang zeer gepolariseerd is geweest, maar op Vlamingen eigen wijze: door elkaar uit de weg te gaan en gescheiden werelden op te bouwen. Ik denk dat dat mechanisme moet worden doorbroken. De Vlaamse Kerk heeft geen serieuze boodschap meer voor de mensen van vandaag als zij niet op alle niveaus de moed op brengt om een wellicht contraculturele stap te doen en met elkaar in gesprek te gaan, ondanks alle verschillen. Als zij dat niet kan, is de leegloop van de kerk een vorm van “immanente gerechtigheid”.

Marcel Broesterhuizen

Prof. t.b.v. leerstoel Pastoraat bij Doven en Slechthorenden, Faculteit Godgeleerdheid, Katholieke Universiteit Leuven

Overgenomen met toestemming

Mgr. André-Joseph Léonard, de nieuwe aartsbisschop van Mechelen-Brussel, laat weer eens van zich spreken. En daarmee de Katholieke kerk in België. Nu is het een boek dat is verschenen met gesprekken met de aartsbisschop, waarin hij AIDS een vorm van ‘immanente rechtvaardigheid’ noemt. De Vlaamse media staan er bol van en ook de politiek buitelt over de aartsbisschop heen. Een nieuwe rel is geboren.

AIDS is een ziekte die onze gemoederen sterk bezig houdt en daar is alle reden voor. Hoewel de ziekte tegenwoordig steeds beter te bestrijden is, blijft het een ernstige levensbedreiging. Seropositieve mensen moeten met tv-spotjes in bescherming genomen worden, zoals de melaatse uit de tijd van Jezus, en terecht. Mensen met een ziekte, wat daarvan ook de oorzaak is, verdienen respect en zorg. Maar de besmettelijkheid van de ziekte zorgt voor paniek onder de bevolking. En dat terwijl er slechts is bij direct lijfelijk contact tussen de weke delen van de huid of bij bloedtransfusies een echt besmettingsgevaar is. Uitsluiting van patiënten wordt zo een vorm van grote onrechtvaardigheid.

Maar het is niet alleen de het levensbedreigende karakter van de ziekte die de gemoederen zo snel doet oplaaien. Iedereen weet dat de ziekte in ernstige mate opgekomen is na de seksuele revolutie en dat het oorzakelijk verband tussen het één en ander vrijwel onomstotelijk vast staat. Seksueel ‘vrij’ gedrag, wisselende seksuele contacten, ongeacht het geslacht van de betrokkenen, hebben het HIV-virus dat van apen afkomstig is ruime kans gegeven zich te verspreiden. In Afrika, waar polygamie relatief veel voorkomt, doet de ziekte zich in ruime mate voor. In het rijke westen, waar veel geld is voor voorlichting, educatie én medische behandeling, lijkt de verspreiding onder controle, maar deze wordt door de heersende moraal voortdurend aangewakkerd. Seks is al lang niet meer een zaak tussen één man en één vrouw die zich verbinden in een levenslange en unieke relatie die naast de liefdesband ook de voortplanting als doel heeft. Seks is geworden tot een genotartikel dat in bijna om het even welke menselijke relatie geconsumeerd kan worden. Het heeft er alle schijn van, gezien deze en andere seksueel overdraagbare aandoeningen, dat de menselijke soort biologisch gezien niet tegen deze cultuur opgewassen is.

Nu heeft de Belgische aartsbisschop over ‘immanente rechtvaardigheid’. Dat zware begrip rechtvaardigheid heeft te maken met eerlijkheid, goed en kwaad, het handelen van de mens, ethiek. Maar zeker als een aartsbisschop er over begint ontkom je niet aan de gedachte dat het ook iets met God te maken heeft. Aan het bestaan van God wordt in onze tijd in hoge mate getwijfeld, laat staan dat we dus nog gewend zijn over Gods rechtvaardigheid na te denken! Rechtvaardigheid verstaan we over het algemeen alleen nog ‘horizontaal’, dat wil zeggen: tussen mensen en groepen onderling. Wat is er dan eventueel ‘rechtvaardig’ aan AIDS?

Zonder de tekst van het betreffende boek al gelezen te hebben lijkt het me dat de aartsbisschop de aandacht wil vestigen op een ethiek die universeel is, algemeen geldend voor elke mens, een moraal die te maken heeft met zijn biologische, natuurlijke bestaan, met dien verstande dat de gelovige die biologische of natuurlijke eigenheid van de mens en de hele natuur als door God geschapen ervaart. Wij bestaan niet per ongeluk en de wetten van de natuur zijn niet relatief en voor iedereen anders interpreteerbaar. Zoals de zwaartekracht voor iedereen geldt, zo geld ook de wetmatigheid van de biologische seksualiteit als een gegeven voor iedereen, een wetmatigheid die een intelligente scheppende Godheid uit liefde en met het oog op het geluk van de mensen in de natuur heeft gelegd. Deze wetmatigheid is immanent, dat wil zeggen dat ik strikt genomen God er niet bij nodig heb om ze te ontdekken en er naar te leven. De redelijkheid gebiedt toe te geven dat de seksualiteit toch vooral een reproductief doel heeft in de natuur en niet in de eerste plaats of zelfs uitsluitend een genotdoel. Wel is de natuur zo goed voor ons dat we aan seks genot beleven, anders zouden we er waarschijnlijk niet aan beginnen en zouden er geen nakomelingen komen. Overtreden we de natuurlijke wetmatigheid, de ordening van de dingen op het seksuele vlak, dan nemen we een risico, zo goed als we dat doen als we door rood rijden in het verkeer. Het krijgen van seksueel overdraagbare aandoeningen bij wisselende seksuele contacten is een gegeven. Je kan ze bestrijden met medicijnen, maar ook voorkomen door een minder promiscue gedrag, je houden aan wat de mensheid in talloze culturen in alle tijden als ‘normaal’ heeft gezien: één man verbindt zich lichamelijk en geestelijk voor het leven aan één vrouw en daar mogen kinderen uit voortkomen. Het aloude maar in onze tijd zo misprezen huwelijk dat zijn reproductieve functie behoudt. Wie andere wegen gaat moet er de gevolgen van dragen. En daarin schuilt in de redenering van Léonard ongetwijfeld een aspect van ‘rechtvaardigheid’. Niet zozeer een rechtvaardigheid in de relatie tot een God die met een opgeheven vingertje in de hemel ‘ach en wee’ roept, maar een rechtvaardigheid die erin bestaat dat, als wij sollen met de natuur, de natuur ons straft. Net als bij het klimaatprobleem. Het is dus niet God die straft, maar de natuur zélf. Of: het kwaad straft zichzelf. Ik kan niet anders concluderen, dan dat het dit is wat Léonard bedoelt.

Toch wordt hij zo niet begrepen. Wat kunnen kinderen die door hun ouders AIDS oplopen er aan doen, roept de één? Die zijn het slachtoffer van het (wan-) gedrag van hun ouders, en dus dragen die ouders een grote verantwoordelijkheid. Het is inderdaad niet rechtvaardig, want die kinderen kan je niets verwijten. Maar de onrechtvaardigheid zit ‘m hier niet in de biologische realiteit van AIDS, maar in het gedrag van de ouders (of één van hen). Dat er AIDs is bij seksueel promiscue gedrag is in zich niet ‘onrechtvaardig’. Dan zou de natuur onrechtvaardig zijn en daarmee ook de Schepper van die natuur. Maar waarom niet in de spiegel kijken en ons gedrag kritisch bekijken? Hoeveel compassie je ook moet hebben: AIDS-patiënten zijn in de meeste gevallen natuurlijk niet onschuldig aan hun gedrag. We leven in een tijd waarin we het aanvaardbaar tot normaal vinden ‘dat iedereen het met iedereen doet’ en dat de mensen die vervolgens het HIV-virus oplopen vreselijke stakkers zijn. Dat laatste zijn ze, maar we kunnen niet weglopen voor onze persoonlijk verantwoordelijkheid.

Waar we het ook moeilijk mee hebben is te accepteren dat er nu eenmaal bepaalde biologische waarheden bestaan. Zoals de ziekte AIDS zélf, maar ook de verschillen tussen man en vrouw, het feit dat mannen geen kinderen kunnen krijgen en de vrouw daar dus alleen voor opdraait, daardoor minder gemakkelijk ‘carrière maakt’. Maar ook het feit dat we op een zekere leeftijd aftakelen en zelfs dood gaan. Die revolte tegen de natuur zit in onze tijd en je kan je afvragen wie er aan het langste eind zal trekken. We vinden het onrechtvaardig als ons iets overkomt dat we niet gewild hebben, ook al hebben we het zelf voor een deel veroorzaakt. Is het niet verstandiger om te buigen voor de natuurlijk orde, die zo beroerd nog niet is? En voor de het Brein daarachter, die echt niet op ons ongeluk uit is?

Ook ik schrok even toen ik de uitspraak van Léonard in de Knack las. Kan je zo over patiënten spreken? Moet je niet meer compassie met hen hebben. De Vlaamse Christen-democratische Wouter Beke had liever gezien dat de aartsbisschop over mensen als Damiaan had gesproken, die om deze compassie bekend staan. En zeker, je moet een overschot aan compassie hebben met mensen die in de problemen zitten. Ik ken Mgr. Léonard overigens niet als een man die geen compassie zou hebben. Maar in onze tijd hebben wij soms zoveel compassie dat we het zicht op de werkelijkheid van onze menselijke natuur wel eens uit het oog verliezen. We hebben medelijden met mensen die door hun levenswijze bepaalde problemen over zichzelf afroepen. Dat doen ze niet uit slechtheid of domheid, maar omdat onze cultuur nu eenmaal allerlei zaken vindt en aanneemt die zowel wetenschappelijk als ethisch eigenlijk hememaal niet kunnen. Mgr. Léonard is iemand die de durf heeft om ook daar eens over te spreken en de vinger op de zere plek te leggen. Dat die plekken in onze cultuur zeer doen, dat moge uit de heftige reacties blijken. Maar daarmee heeft de aartsbisschop nog geen ongelijk.

Video: persconferentie Mgr. Léonard

Op de dinsdagen 7, 14 en 21 september 2010, steeds om 11 uur, kunt op bij Radio Maria, AM 675 of via het internet luisteren naar een driedelige miniserie over het menselijk embryo.

Luister LIVE via het internet op www.radiomaria.nl: Theologische Academie, om 11 en 21 (hh.) uur.

1. Het menselijk embryo en zijn status als vorm van leven, biologisch, filosofisch, theologisch gezien.

2. Bedreigingen voor het menselijk embryo in onze tijd.

3. Het menselijk embryo in het maatschappelijk en kerkelijk leven.

Reacties zijn zeer welkom op biofides@gmail.com

Ook kom ik graag over dit onderwerp eens spreken bij u in de parochie, gemeenschap, uw onderwijs- of zorginstelling, bedrijf of instelling.

De teksten van de uitzendingen stel ik op deze site beschikbaar

- Deel 1: introductie en de beginsituatie van de mens.

- Deel 2: de geschiedenis van de mens en zijn bestemming.

- Deel 3: de roeping van de mens en concrete vragen.

Deze serie is vooral gebaseed op het intrucerende boekje van Christopher West: ‘Theology of the Body for beginners’ (revisied edition on the new translation of the Theology of the Body). Ascention Press 2009, ISBN 978-1-934217-85-6. Imprimatur: + Justin Cardinal Rigali, Archbishop of Philadelphia.

Vincent Kemme

Voor tal van medische proefnemingen worden menselijke embryo’s gebruikt en dus vernietigd. Jezuïet Alain Mattheeuws is bioloog, theoloog en docent aan het ‘Institut d’Etudes Théologiques’ in Brussel. Aansluitend bij het interview met K.U.Leuven-rector Mark Waer in Tertio nr. 501 legt hij uit waarom christenen daar een probleem voor de menselijke waardigheid in zien.

Alain Mattheeuws | Tal van bio-ethische vragen passeren op het kruispunt van intelligentie en hart. De antwoorden moeten daar worden gevonden. Als het menselijke embryo alleen maar wat biologisch materiaal was, vreemd aan ons lichaam en de symboliek van het mens-zijn, zouden wij het gemakkelijk kunnen aanwenden voor van alles en nog wat, met de bedoeling goed te doen. Maar als het om ‘iets anders’ gaat, dat tegelijk dichter en verder van ons afstaat, dan wordt de manier waarop we ermee omgaan onvermijdelijk een ethische knoop. Gaat het om een doel of om een middel voor onze reflectie, voor ons onderzoek, voor ons handelen? Vertegenwoordigt het ‘de ander’, die in waardigheid aan ons gelijk is? Ook al ziet het er lichamelijk helemaal anders uit?

Het oneindig kleine
Ik hanteer de taal van de theologie om het mysterie van het menselijke embryo te benaderen. Hoe kunnen we duidelijk maken dat een nieuw menselijk wezen uiteindelijk maar kan ontstaan door een scheppende daad van God zelf? Het oneindig grote en het oneindig kleine behoren de Schepper toe, die aanwezig is in het mysterie van zijn schepselen. Is hij niet immanent in alles, en zeker in ieder levend wezen?

Voor de christen is de schepping een gratuite daad van God. God stelt immers een verbond in met het geschapene, een persoonlijke en gratuite band. Ieder menselijk wezen wordt in zijn oorsprong voorafgegaan door een goddelijke welwillendheid, die hem laat leven in verbondenheid. Het Tweede Vaticaans Concilie spreekt over de mens als “het enige schepsel op aarde dat om zichzelf door God is gewild” (Gaudium et Spes, 24). Johannes Paulus II zegt het in zijn Brief aan de gezinnen als volgt: “De conceptie en de wording van de mens beantwoorden niet alleen aan de wetten van de biologie, ze beantwoorden direct aan de scheppende wil van God.” God heeft de mens ‘gewild’ van in den beginne en God ‘wil’ hem als een wezen dat op hem gelijkt, als een persoon. Die mens, en iedere mens, wordt ‘om zichzelf’ door God geschapen.

Die wil van God is noch een concept, noch een idee. Er bestaan geen mini-embryo’s, geen potentiële schepselen, geen zielen die wachten op eventuele verwekkingen. De liefde van God voor zijn schepselen is persoonlijk. Zijn scheppende macht maakt deel uit van het verhaal en de vrijheid van de mens. Zijn macht vergezelt dus die menselijke daden die de verwekking van een nieuw mensenleven mogelijk maken. Immanent wanneer de echtgenoten gemeenschap hebben, maar ook bij de processen die een bioloog in gang zet wanneer hij een eicel bevrucht met een spermatozoïde. God is niet afzijdig bij de menselijke daden die een nieuw menselijk individu doen ontstaan.

God laat zich raken
God is wel degelijk aanwezig. Hij is altijd aanwezig in dat ‘embryonale lichaam’ dat wordt gevormd onder verantwoordelijkheid van andere menselijke wezens. Hij laat zich als het ware ‘raken’ en ‘leiden’ door die personen die een embryo verwekken, of het nu gaat om de vrije beslissing van een koppel of die van een arts. Maar zodra het ‘embryonale lichaam’ verschijnt, in welke omstandigheden ook, hebben we de verzekering dat God zich in dat lichaam engageert. Wij kunnen dat moment van het verbond niet determineren, maar doordenkend beseffen we dat God niet ‘elders’ is. Hij is aanwezig in het mysterie van de nieuw-verwekte.

Onvoorwaardelijk respect
Vaderlijk aanvaardt hij het ‘embryonale lichaam’ van de mens, zoals het is. En wat als het is getekend door een handicap, door genetische wijzigingen, door chromosomale afwijkingen, door eiwittekorten, door belangrijke fysieke tekortkomingen die zijn leven hypothekeren? Als het deel uitmaakt van de menselijke soort, is het embryonale lichaam bewoond door de aanwezigheid van God. Daarom verdient het het onvoorwaardelijke respect dat je ieder mens verschuldigd bent. De woorden – zygote, morula, enzovoort – beschrijven de staat van het levensproces, de etappes van zijn ontwikkeling, maar zeggen niets over het radicale mysterie van zijn bestaan. De wijze waarop het verwekt wordt, kan verschillen en inadequaat zijn. Dat belet niet dat het om een persoonlijke realiteit gaat die zich stilaan ontwikkelt en dat hypothekeert ook zijn waardigheid niet. Die kun je niet aantasten zonder het te kwetsen en zonder onszelf te kwetsen in onze menselijke waardigheid.

Het is evenwel normaal dat voor de christelijke antropologie de ‘wieg’ van de mens niet zomaar eender wat kan zijn. Tegenover de goedheid van de scheppende daad moet de goedheid staan van een daad van echtelijke liefde, van een man en een vrouw die aan elkaar gebonden zijn door een belofte van liefde. Aan de goedheid en de onschuld van een nieuw menselijk wezen moet de goedheid en de grootsheid van echtelijke liefde corresponderen. Als man en vrouw geschapen zijn naar Gods ‘beeld en gelijkenis’, is het goed dat zij de lichamelijke en seksuele daden stellen die een nieuwe mens mogelijk maken, die op zijn beurt beantwoordt aan het beeld en gelijkenis van de Schepper.

Die interne logica van de scheppende liefde is ingeschreven in de geschiedenis van iedere persoon en van elk lichaam. Het lichaam van de mens respecteren, in alle stadia, dat is de belofte van het verbond eer bewijzen. Raken aan het lichaam van de mens, is raken aan de mens, want het lichaam is de al zichtbare persoon. Het lichaam behoudt en toont ‘persoonlijkheid’ over onze tijdsindelingen heen.

Persoonlijk mysterie
Wat zouden wij weten, zonder de ‘woorden van het lichaam’, van diegene die net werd verwekt en ook van diegenen die hem hebben verwekt? Dat ‘embryonale lichaam’ spreekt ons over het bestaan van een persoonlijk mysterie dat wij kunnen begrijpen met de rede en het hart, zonder het evenwel helemaal te vatten. Als de grammatica en de woordenschat van het lichaam veranderen volgens de verschillende tijden van het leven, is dat geen ‘armoede’ of ‘gebrek’: het is een rijkdom die is gebonden aan de persoon wiens verhaal heilig is vanaf de eerste ogenblikken van zijn bestaan tot aan zijn dood.

Vertaling en bewerking: Jan De Volder

Vanaf de conceptie

De interpretatie van wat een persoon in zijn lichaam is, mag niet gebeuren volgens louter wetenschappelijke of zelfs filosofische criteria. De persoon uit zich ‘in zijn lichaam’, maar wij moeten begrijpen wat hij is op elk moment, zonder hem te reduceren tot de uiterlijke verschijningsvormen. Vanaf de conceptie worden wij aan een specifieke waarheid herinnerd: de mens valt niet samen met de uiterlijkheden waarvan hij blijk geeft. Zijn lichaam zegt wie hij is, maar verwijst altijd naar diegene en diegenen die hem een ‘lichaam in de geschiedenis’ hebben gegeven. Het embryo verwijst altijd, in zijn lichamelijkheid zoals het is en zoals het zich ontwikkelt, naar een ‘innerlijke en uiterlijke totaliteit’ die veel groter is dan we kunnen waarnemen. Die rijkdom die zijn mysterie uitmaakt, zegt ‘al’ voor wie kan ‘zien en begrijpen’ dat hij een persoon is. (AM)

BRUSSEL (KerkNet/New Scientist/Cathnews) – Volgens ‘New Scientist’ heeft het Vaticaan tijdens een seminarie in Rome zijn zegen gegeven over genetisch gemodificeerde organismen (ggo’s), om een dam op te werpen tegen de armoede en de honger in de wereld. In het verleden stelde Rome zich eerder afzijdig of zelfs afwijzend op. Bovendien verwierp een denktank van de Verenigde Naties de gewassen vorig jaar nog als oplossing voor de honger in de wereld.

Het seminarie vond plaats op initiatief van de Pauselijke Academie voor Wetenschappen. Volgens de deelnemers van het seminarie kunnen de gewassen voedselzekerheid en -veiligheid, evenals een betere gezondheid bieden. Zij zijn ook duurzamer voor het milieu. Maar er waren ook negatieve stemmen. Sommigen waarschuwden voor een nog grotere machtsgreep van de multinationals op de economie van het Zuiden door deze technologie. Bovendien krijgen, door de strikte regels, vaak alleen de grote multinationals de nodige vergunningen.

Het mysterie over de reden waarom Aids in Afrika zo vernietigend om zich heen grijpt is opgehelderd. En het is niet het gebrek aan condooms.  Het commentaar van Benedictus XVI over de Afrikaanse Aids-crisis – “deze gesel kan niet met het uitdelen van condooms uitgeschakeld worden. In tegendeel, het risico bestaat dat het probleem daardoor groter wordt.” – lokte internationaal een buitenproportionele reactie uit. “Zet de paus af!” schreef een katholieke columnist in de Washington Post. Deze paus is “een ramp”, aldus een Vaticaanse functionaris in de London Telegraph. Deze boeketjes kwamen van zijn vrienden. Zijn vijanden reageerden agressief. “Schandelijk fout!” donderde de New York Times. “Er is geen bewijs dat het gebruik van condooms de epidemie verergert en er is een aanzienlijke hoeveelheid bewijzen dat condooms, ofschoon geen wondermiddel, in vele omstandigheden behulpzaam zijn.

Geen bewijs, he? Geen enkel? Zelfs geen ietsepietsie? Hebben de Gray Lady [New York Times, EM] en de duizenden andere politici en journalisten, die hun beschimpingen neer lieten dalen op de paus, niet een of andere Aids-expert hierover geraadpleegd? Blijkbaar niet. Als ze dat gedaan zouden hebben, dan zouden ze hebben ontdekt dat vele Afrikaanse Aids-beleidsmakers ernstige problemen hebben met een obsessie over condooms.
Een expert van Harvard University, dr. Edward C. Green, vertelde MercatorNet onomwonden: “De paus heeft feitelijk gelijk.” Green is geen lichtgewicht op het gebied van de Aids-research. Hij is de auteur van vijf boeken en meer dan 250 peer-reviewed artikelen – en, voegde hij toe, hij is een agnost, niet een katholiek.
De niet-genoeg-condooms-verklaring voor de wereldwijde HIV/Aids-epidemie wordt gevoed “niet door bewijs, maar door ideologie, stereotypes een onjuiste aannames”, aldus Green vorig jaar in het tijdschrift First Things. En mythes doden: “ze resulteren in inspanningen die op z’n best ineffectief zijn en op z’n hoogst schadelijk, terwijl de Aids-epidemie zich blijft verspreiden en een verwoestende tol eis aan mensenlevens (1).

Experts met twijfels

Edward C. Green is geen roepende in de woestijn. Vergelijkbare zienswijzen kunnen in ’s werelds toonaangevende wetenschappelijke tijdschriften gelezen worden. In een artikel in bijvoorbeeld The Lancet, schrijft James Shelton, van het Amerikaanse Agency for International Delvelopment, dat condoomgebruik als oplossing voor de Aids-epidemie tot een van de tien schadelijke mythes over de strijd tegen Aids behoort. “Condooms hebben slechts een gering effect in gegeneraliseerde epidemieën,” aldus Shelton. (2)

Nog maart kort gelden, in 2004, concludeerde het tijdschrift Studies in Family Planning dat er “nog geen duidelijke voorbeelden naar voren zijn gekomen van een land dat een gegeneraliseerde epidemie heeft teruggedrongen door hoofdzakelijk het stimuleren van het condoomgebruik.” In werkelijkheid kan de prevalentie van HIV/Aids stijgen met het toenemen van het gebruik van condooms. Kameroen bijvoorbeeld, het land waarnaar de paus vloog toen hij zijn beruchte opmerking maakte. Tussen 1992 en 2001 steeg de verkoop van condooms van 6 miljoen naar 15 miljoen – de HIV-prevalentie verdrievoudigde van 3 naar 9 procent. (3)

De criticasters van Benedictus nemen blind aan, dat de oplossing wordt geboden door meer condooms, omdat Aids in Soweto vergelijkbaar is met Aids in San Francisco. En dat is niet het geval. In het Westen beperkt de Aids zich tot hoge-risico-groepen, zoals prostituees, homoseksuelen en intraveneuze druggebruikers. Uit onderzoek blijkt dat binnen deze groepen condooms tot op zekere hoogte effectief zijn. Maar in Afrika is sprake van een gegeneraliseerde, heteroseksuele epidemie die gewone mensen treft.

Al vele jaren proberen wetenschappers wanhopig te begrijpen, waarom Aids juist daar zo verwoestende gevolgen heeft. Afrika ten zuiden van de Sahara is het zwaarst getroffen gebied in de wereld. In 2007 telt het wereldwijd 67 procent van alle mensen die leven met HIV en 72 procent van de Aids-doden. (4) De oorzaak is nu kristalhelder. De reden is de wijdverspreide gewoonte van “meervoudige, gelijktijdige partnerschappen.”

Multipele partners

Wat betekent dit? In Afrika is het voor een individu niet ongebruikelijk om voor een langere tijd meer dan een partner te hebben. In het Westen zouden we hiervoor de term ‘maîtresse’ of ‘vriendje’ kunnen gebruiken. Relaties zoals deze zijn meer dan slechts vluchtige contacten; tot op zekere hoogte zijn ze gebaseerd op intimiteit, vertrouwen en vriendschap. Onder deze omstandigheden is het erg moeilijk een man te overtuigen consistent condooms te gebruiken. ‘Concurrency’, zoals de wetenschappers het noemen, is een dodelijk recept.

Dit is het onderwerp van een in 2007 gepubliceerd en veelgeprezen boek van de hand van de medisch-journaliste Helen Epstein, The Invisible Cure: Africa, the West, and the Fight Against AIDS (overigens werd het boek door de New York Times ontvangen met een positieve recensie). Al lange tijd schreef ze de Aids-epidemie toe aan commerciële seks, armoede, discriminatie van vrouwen en aan een laag condoomgebruik. Maar nadat ze opmerkte dat de HIV-besmetting toenam ondanks een hoger condoomgebruik, begreep ze dat ‘concurrency’ de sleutel is van het probleem. Ze beschreef deze multipele duurzame partnerschappen als de “supersnelweg voor infecties” met gelegenheidsseks als “oprit”.
“Alleen condooms zullen het virus niet stoppen, omdat de overdracht plaats vindt binnen duurzame relaties, waarbinnen condooms zelden worden gebruikt,” vertelde ze vorig jaar tijdens een interview. “Daarom is een collectieve verandering in seksuele normen, in het bijzonder de reductie van het aantal partners, cruciaal.” (5)
En het blijkt dat condooms erger kunnen zijn dan slechts ineffectief in een gegeneraliseerde epidemie. Edward Green zei MercatorNet dat ze “zelfs de HIV-infectie graad kunnen verergeren vanwege het fenomeen dat risicocompensatie wordt genoemd of ‘behavioral disinhibition’. Mensen nemen een groter seksueel risico omdat ze zich veiliger voelen dan eigenlijk wordt gerechtvaardigd door condoomgebruik.

Effectieve oplossingen

Als het strooien van condooms over Afrika de epidemie niet kan stoppen, wat helpt dan wel? Volgens een recent artikel in Science van wetenschappers van de Universiteit van Berkeley in Californië, de Harvard Universiteit in Boston, de Universiteit van Californië in San Francisco en de San Francisco Department of Public Health werken slechts twee interventies echt: besnijdenis bij de man en het terugbrengen van multiple partnerschappen. (6)
Besnijdenis bij de man reduceert significant het risico op HIV-infectie bij heteroseksuelen en wordt zelfs als “chirurgisch vaccin” aangeduid. Het kan een verklaring zijn voor het feit dat het HIV besmettingspercentage in West-Afrika relatief laag is. De VN stimuleert het met kracht in zuidelijk Afrika. Maar de uitdaging is enorm – ongeveer 2,5 miljoen besnijdenissen tot het jaar 2010. Ik wens hen veel succes!

De andere effectieve strategie, aldus deze deskundigen, is “partnerreductie,” dat – wat een verrassing! – opmerkelijk veel lijkt op hetgeen de paus zei. In Oeganda, daalde de HIV-prevalentie dramatisch na een intensieve “zero grazing” campagne in de jaren 90. Een recente daling van de HIV-besmetting in Kenia lijkt te kunnen worden toegeschreven aan partnerreductie en echtelijke trouw. Bovendien, ondanks scepticisme door westerlingen, is het mogelijk om seksueel gedrag te veranderen. Een campagne in Swaziland over het gevaar van het hebben van een “geheime liefde” resulteerde in daling van het aantal partners.

Als het standaard HIV-preventiearsenaal “totaal gefaald heeft in reductie van de HIV-transmissie,” zoals Edward C. Green en andere onderzoekers schrijven in het huidige nummer van Studies in Family Planning (7), hoeveel wordt er dan besteed aan behandelingen die wel werken? Erg weinig, zo beklagen zich de auteurs van een artikel in Science. De grootste hap van de 3,2 miljard dollar budget van UNAIDS gaat op aan interventies die “niet worden ondersteund door hard bewijs”. Slechts 20 procent wordt besteed aan de gegeneraliseerde epidemieën in onder andere Afrika, ofschoon zij tweederde van alle HIV-infecties voor hun rekening nemen. Slechts 5 procent wordt besteed aan besnijdenissen bij de man – en een verwaarloosbaar bedrag aan het veranderen van seksueel gedrag.

Een editorial in de Seattle Times bespotte paus Benedictus XVI te leven in een “ander universum”. (8) Maar het is niet de paus die daar zijn woonplaats heeft gekozen. Het zijn zijn criticasters. Zoals Green vorig jaar schreef, hebben “christelijke kerken – en zelfs de meeste geloofsgemeenschappen – een relatief voordeel bij het stimuleren van de noodzakelijke gedragsveranderingen, omdat deze gedragingen in overeenstemming zijn met hun morele, ethische en bijbelse leer. Wat de kerken sowieso al geneigd zijn om te doen, blijkt bij Aids-preventie het beste te werken. (9)

Referenties

(1) Edward C. Green and Allison Herling Ruark. “AIDS and the Churches: Getting the Story Right”. First Things. April 2008.
(2) James D. Shelton. “Ten myths and one truth about generalised HIV epidemics.” The Lancet. December 1, 2007. pp 1809-1811.
(3) Norman Hearts and Sanny Chen. “Condom promotion for AIDS prevention in the developing world: is it working?” Studies in Family Planning. March 2004. pp 39-47.
(4) “2008 Report on the global AIDS epidemic”. UNAIDS. July 2008.
(5) “AIDS Journalist Helen Epstein on The Invisible Cure”. Philanthropy Action. May 20, 2008.
(6) Malcolm Potts et al. “Reassessing HIV Prevention”. Science, May 9, 2008. pp 749-750.
(7) Edward C. Green et al. “A Framework of Sexual Partnerships: Risks and Implications for HIV Prevention in Africa.” Studies in Family Planning. March 2009, pp 63-70.
(8) “Pope Benedict’s alternate universe”. Seattle Times. March 19, 2009.
(9) Edward C. Green and Allison Herling Ruark. “AIDS and the Churches: Getting the Story Right”. First Things. April 2008.

Michael Cook, Mercatornet.com, maart 2009

(vertaling Eric Masseus)

Pam: Sinds paus Benedictus XVI aan de macht is, …

Benedictus is niet zozeer ‘aan de macht’ maar gekozen volgens de gebruikelijke procedures in de katholieke kerk en heeft de taak aanvaard (2), hoewel hij hoopte andere dingen te kunnen gaan doen, de laatste fase van zijn leven. Zij macht is beperkt, want afhankelijk van de instemming van vrije gelovigen en wereldburgers die al dan net naar hem luisteren. Maar goed, dit is een detail.

Pam: … jagen heel wat zijn onfeilbaarheden ons – eenvoudige stervelingen – de stuipen op het lijf.

De ‘onfeilbaarheid’ van de paus geldt slechts in zeer uitzonderlijke uitspraken. In de geschiedenis, sinds dat het ‘dogma’ van de onfeilbaarheid is geformuleerd, zijn er pas twee ‘onfeilbare’ uitspraken door een paus gedaan (3). Deze paus en zijn voorgangers in de 20-ste eeuw hebben geen een onfeilbare uitspraak gedaan.

Pam: Zo maakte de paus, bijgestaan door de federatie van katholieke artsen, bekend dat het gebruik van de anticonceptiepil moreel verwerpelijk is.

Dat standpunt was al lang bekend en is uitgebreid toegelicht in vele documenten, te beginnen bij de encycliek (ook geen onfeilbare uitspraak) Humane vitae (4) van wijlen paus Paulus VI in de jaren zestig. Benedictus en de katholieke artsen hebben dus hoogstens een bekend standpunt herbevestigd.

Pam: Via de pil komen namelijk hormonen in het milieu.

Het is niet zo dat de pil moreel verwerpelijk zou zijn ‘omdat er zo hormonen in het milieu komen’. De morele verwerpelijkheid van de pil heeft te maken met het feit dat de geslachtsgemeenschap een levenverwekkende functie heeft in de natuurlijke orde en niet alleen maar een feestje is voor de partners. Het slikken van een pil die dat leven verwekken moet voorkomen is daardoor een tegennatuurlijke en tegen het leven gerichte daad, die de seksualiteit van haar doel berooft, en zo een daad tegen God als schepper is en in die zin een zonde.. De pil kan bovendien abortief zijn, zodat pril menselijk leven in de kiem gedood wordt, wat strikt genomen als moord op een menselijk wezen, hoe klein ook, is op te vatten.

De kwestie van de hormonen in het afvalwater is een recente vaststelling die is gedaan en waar het Vaticaan op heeft gereageerd: als de mensheid veelvuldig de pil gebruikt als anticonceptiemiddel, blijkt dat nog een tot dusver onbekend negatief bijeffect te hebben: verhoogde hormoonspiegels in het drinkwater met mogelijk negatieve gevolgen voor de volksgezondheid (5).

Pam: Dat is waar, maar als je zoiets wilt voorkomen, zou je de mensheid moeten verbieden naar de wc te gaan of zich anderszins te ontlasten.

Nee hoor, het enige wat nodig is, is minder (of geen) pilgebruik, net als dat overtollig gebruik van medicijnen ook gevolgen kan hebben voor het milieu, of onverstandig gebruik in de voeding of in het dagelijkse leven van voor het milieu en voor de volksgezondheid schadelijke middelen.

Pam: Na deze waarschuwing verklaarde Benedictus dat de mensheid gered moet worden van de homoseksualiteit, wat betekende dat het de taak van de kerk is de homoseksueel – en ik citeer – ìte beschermen tegen zelfdestructieî.

Inderdaad ziet de kerk de homoseksualiteit als negatief, niet goed voor de mens, individueel en maatschappelijk. De Kerk ziet geen mogelijkheid de homoseksualiteit anders te zien dan ‘ongordend’, een leefwijze die niet past in het plan van God met de schepping en de mens. In dat plan van God past ook de menselijke vrijheid, zodat we het toch kunnen doen, maar dat maakt het niet tot een ‘gezonde’ of ‘goede’ zaak. De seksualiteit is niet lost te zien, ook biologisch niet, van de voortplanting van de mens en de homoseksualiteit heeft dus op z’n minst het gevolg dat er geen nakomelingen zijn. Maar er zijn ook vele aanwijzingen in de menswetenschappen dat de homoseksualiteit psychologisch een negatieve ontwikkeling heeft op de ontplooiing van de menselijke persoon. Ook maatschappelijk heeft de homoseksualiteit een destabiliserend effect op het man- en vrouwzijn in de samenleving: veel onzekerheid tot gevolg bij de direct betrokkenen en familiale omgeving de sociale omgeving en de kinderen in het geval van homoadoptie. Wie weet nog wat mannelijk is en wat vrouwelijk is en hoe je je manzijn en vrouwzijn goed kan beleven, individueel, als partners en in de samenleving? (6)

Pam: Nauwelijks van deze schrik bekomen, kwam het nieuws dat de paus vier bisschoppen weer in genade had aangenomen, onder wie Richard Williamsen, de monseigneur die altijd had beweerd dat het getal van zes miljoen vergaste Joden schromelijk overdreven is.

De vier bisschoppen zijn niet ‘in genade aangenomen’. Ze zijn tegen de wil van het Vaticaan, de toenmalige paus Johannes Paulus II, gewijd, wat geleid heeft tot een kerkbreuk met deze groep traditionalisten, die zich op tal van punten tegen te Kerk opgesteld hebben. Om de dialoog met deze groep te heropenen heeft Benedictus XVI als een gebaar van goede wil de van de excommunicatie strafmaatregel die zijn voorganger had opgelegd op willen heffen, maar ze zijn niet ‘in genade aangenomen, noch gerehabiliteerd (zoals veel media stelden), en hebben niet het recht om ook maar ÈÈn handeling namens de katholieke kerk te verrichten. Dat één van de vier negationist bleek te zijn is iets waar het Vaticaan bijzonder mee in z’n maag zat: de paus heeft in een brief aan alle bisschoppen van de wereldkerk, gepubliceerd dus voor iedereen toegankelijk, toegegeven dat het Vaticaan steken heeft laten vallen in de timing van deze maatregel en zich te weinig geÔnformeerd heeft over de privé-opvattingen van één van die vier bisschoppen.

Pam: Ondertussen probeerde het Vaticaan nog een mouw te passen aan de zaligverklaring van paus Pius XII, ook wel ‘der Stellvertreter’ genoemd, die in de Tweede Wereld Oorlog geen hand naar de Joden heeft uitgestoken.

Het is volgens de Joodse wereldgemeenschap zo dat die paus buitengewoon veel voor de joden heeft gedaan (7). Bovendien heeft hij in een encycliek, in het Duits, bij de opkomst van het Nazisme sterk gewaarschuwd tegen deze politieke ontwikkelingen, zijn ‘brandende zorgen’ daarover uitgedrukt aan de wereldgemeenschap.

En dan de reis van Benedictus XVI naar Afrika, waar de paus beweerde dat condooms eerder de verspreiding van Aids bevorderen dan tegengaan. Die opvatting leverde de paus een schrobbering op van het wetenschappelijke tijdschrift The Lancet. Volgens het blad – zie onderaan – is het feitelijk onwaar dat het condoom de verspreiding van Aids verergert en gedraagt de paus zich met zijn uitspraken uiterst onverantwoordelijk.

Naast de Lancet staan wetenschappelijke bijdragen van gerenommeerde bronnen die de paus gelijk geven. De Lancet staat in feite alleen in die bewering. Feit is dat in landen waar men gekozen heeft voor propaganda voor trouw in de relatie, onthouding als het nodig is, en niet voor het condoom, de Aids-epidemie het sterkst wordt teruggedrongen. Bovendien: hoe kan een condoom, dat volgens alle biologieboekjes op middelbare scholen maar beperkte veiligheid biedt tegen ongewenste zwangerschap, wel opens honderd procent veilig zijn tegen Hiv-besmetting?

Pam: Het pleiten tegen het gebruik van condooms moet je vergelijken met de aanbeveling om de verkeersborden af te schaffen, omdat er ondanks die borden toch geregeld ongelukken gebeuren.

De vergelijking is leuk, maar gaat mank, omdat vereersborden geen fysieke bescherming bieden tegen aanrijdingen. Het zijn signalen, meer niet, en men is vrij om zich er aan te houden, op voorwaarde dat men niet zeurt als men dan brokken maakt Èn dat men bereid is de bekeuring te betalen als je aangehouden wordt. Als je de vergelijking toch zou willen doorvoeren, dan moet je zeggen: als je de waarschuwingen tegen Aids-besmetting in de wind slaat, dan kan het zijn dat je het krijgt. De praktijk in Afrika leert dat waarschuwingen tegen wisselende seksuele contacten zonder veel zelfbeheersing beter werken tegen Hiv-besmetting dan condoomverspreiding welke die waarschuwing juist camoufleert: ‘Doe maar raak, dat rubbertje zal je wel beschermen’. Dat werkt wisselende seksuele contacten in de hand en, vanwege de betrekkelijk onbetrouwbare werking van het condoom, dus mogelijk ook de verspreiding van het virus. In elk geval blijkt het de epidemie niet te verminderen, volgens vele bronnen en onderzoeken. Daar heeft de paus voor willen waarschuwen in zijn antwoord op een vraag van een journalist.

Pam: Het is onduidelijkî, aldus The Lancet, ìof de paus uit onwetendheid deze fout heeft gemaakt of dat hij bewust de wetenschap heeft gemanipuleerd om de katholieke doctrine te ondersteunen. Het blad vindt dat Zijne Heiligheid zijn excuses moet aanbieden.

Het blad zou om zich heen moeten kijken en vaststellen date er veel respectabele wetenschappers zijn die een andere mening hebben op grond van onderzoek. (9)

Pam: Zoals de paus de plaatsvervanger is van God op aarde, zo is de plaatsvervanger van de paus in Nederland: aartsbisschop Wim Eijk. Onlangs verdedigde Eijk in de Volkrant de pauselijke opvattingen inzake het condoom. Zo noemde hij het monogame huwelijk – en ik citeer – ‘de beste springplank die we kinderen voor hun leven kunnen bieden’. Voor veel vrouwen is die springplank nooit veel anders geweest dan een strijkplank, maar dit terzijde.

In dat geval zouden dat volgens de katholieke kerk geen beste huwelijken zijn. De kerk heeft een hoger ideaal dan dat bij het huwelijk. Maar dit ook terzijde.

Pam: Waar het om gaat, is de opvatting van Eijk dat het condoom – en ik citeer – ‘nu eenmaal weinig bijdraagt aan de seksuele feestvreugde’. Hoe weet Zijne Hoogwaardige Excellentie, de aartsbisschop, dat eigenlijk?

Op dit ene punt geef ik u een beetje gelijk (eindelijk): misschien had de aartsbisschop dit maar beter niet gezegd, als celibatair. Maar als gehuwde man kan ik u zeggen dat ik het toch wel met hem eens ben. Ik heb er nooit iets aan gevonden om een rubbertje om te moeten doen bij de geslachtsgemeenschap. En ik heb dat gedaan, voordat ik een gelovig katholiek christen was. Dus ik kan uit ervaring spreken, heb ‘vergelijkende studies’ gedaan in de praktijk. Puur natuur, om het zo te zeggen daar gaat niets boven. Dat geklungel met zo’n ding: het enige voordeel is dat ik toch seks kan hebben zonder mijn vrouw te bevruchten en dus de last van een zwangerschap, waar seks uiteindelijk toch voor bedoeld is, er niet bij hoef te nemen. Dus wel de baten, maar niet de lasten! Dat is op het eerste gezicht prettig. Totdat ik er achter kom dat het gescheurd is: dan moet mijn vrouw opens een–zwaar hormoonpreparaat slikken en ik, de man, ga vrijuit. Is vrouw zijn een ziekte? Of misschien merk ik wel niet dat er toch wat van mijn zaadcellen naar binnen geglipt zijn bij mijn vrouw en dat ze toch zwanger blijkt te zijn, na een pa ar weken. Gaan we dan die menselijke vrucht om zeep helpen? Of tot ik merk dat ik mijn vrouw als seksobject heb gebruikt, en zij ontdekt dat zij zich zo heeft laten gebruiken. Wat onze relatie onder druk zet.

Pam: Daarom wil ik Wim Eijk, toch een celibatair man, graag enige seksuele voorlichting geven.

Daar zal hij op zitten te wachten!

Pam: Het is misschien niet altijd ideaal, …

Ah, dus u geeft het toe!

Pam: … maar vaak dragen condooms wel degelijk bij aan de vreugde. Er bestaan zelfs condooms, die de genotsplekjes extra stimuleren. Ik heb er een bij me. Deze condooms kunnen de algehele feestvreugde verhogen, zelfs binnen een monogame huwelijk. Ik weet dat, monseigneur, uit eigen ervaring.

Natuurlijk kan je het condoom van genotsplekjes voorzien, maar normaal gezien is dat niet nodig om de ‘daad’ tot een feest te maken. Daar heeft de Schepper zo al voor gezorgd. En ook al verhogen die genotsplekjes de vreugde op een bepaald moment, op een bepaalde plaats, op een bepaalde manier, het blijft geklungel, zo’n ding.

Pam: Deze maand heeft de Mensenrechten Commissie van de Verenigde Naties een resolutie aangenomen waarin staten wordt opgeroepen religiekritiek strafbaar te stellen. Vooral landen, die geen vrijheid van meningsuiting kennen, stemden voor. Dat kan ons evenwel niet beletten het handelen van de paus als immoreel te verwerpen.

Ik denk niet dat de katholieke kerk voor zo’n motie zou zijn. De vrijheid van de mens staat centraal in haar geloofsopvattingen. U moet niet alle geloven op één hoop vegen en ons, de katholieken verwarren met fundamentalistische islamieten.
Pam: Het is jammer dat de hel niet bestaat, want anders was er voor Zijn Heiligheid zeker voor plaatsje vrij zijn geweest, naast Lucifer in dat gruwelijke meer van ijs.

De vraag is of u daar zicht op hebt: of de hel bestaat en of daar voor deze paus en plaatsje zou zijn. Ik denk het niet. Om dat te weten zou u zich namelijk moeten informeren, wat niet uw sterkste punt blijkt te zijn, en daarvoor zou u bij religieuze instellingen als de katholieke kerk moeten zijn, want die zijn de enige instanties die daar studie naar gedaan hebben en iets gegronds over kunnen zeggen. Ik heb dat wel gedaan en ben tot de conclusie gekomen dat de hel bestaat en ik kan u verzekeren dat deze paus niet hoog genoteerd staat op de lijst van mensen die hoogstwaarschijnlijk naar de hel gaan. Zo die lijst al bestaat, dat is niet het geval (12). Maar ik zie u die stap naar zo’n religieuze instelling nog niet maken, op uw column afgaand. Hoe kunt u dan weten dat de hel niet bestaat? Waar baseert u zich op?

Pam: En nu naar huis.

Prima, maar overweeg ook eens naar de kerk te gaan om u juist te maten informeren over wat zij zegt. Uw tekst getuigt van een niet gering gebrek aan kennis van zaken.

Maar: ‘sans rancune’, wat mij betreft.

Vincent Kemme

bioloog, docent, publicist

Noten:
1. Column van Max Pam

2. Benedictus XVI net na zijn pauskeuze

3. Wikipedia over de onfeilbaarheid der pausen

4. De tekst van ‘Humane vitae’

5. Bericht over de pil en milieuverontreiniging op Biofides

6. Een boekbespreking van Prof. van de Aerdweg over homosekualiteit

7. De brief van de paus over de affaire Williamson

8. Katholiek Nieuwsblad over Joodse erkenning voor Pius XII (een voorbeeld)

9. Feiten over Aids in Afrika

10. Zie boven

11. Katholieke Katechimus over het bestaan van de hel. (Ja, dus, maar lees ook wat de kerk daaronder verstaat)

12. Katholieke Katechismus oer wie er voorbestemd zijn om naar de hel te gaan. (Niemand, dus)

De pil “heeft sinds jaren verwoestende effecten op het leefmilieu door tonnen hormonen in de natuur te doen belanden via de urine van de vrouwen die ze nemen’, beweert de auteur van het artikel, Pedro José Maria Simon Castelvi, voorzitter van de internationale federatie van de verenigingen van katholieke artsen.

“Wij beschikken over voldoende gegevens om te stellen dat een niet onbelangrijke oorzaak van de mannelijke onvruchtbaarheid – die zich uit door een constante daling van de spermatozoïden bij de man – in het westen de vervuiling van het leefmilieu is’, voegt hij eraaan toe, zonder echter meer uitleg te geven.

Reacties

De stelling van dokter Castelvi heeft meteen reacties uitgelokt. Gianbenedetto Melis, vice-voorzitter van een vereniging voor de verdediging en het onderzoek over contraceptie, voert aan dat de hormonen in orale contraceptiva, eens gemetaboliseerd, geen karakteristieke effecten van vrouwelijke hormonen meer hebben. Flavio Franconi, de verantwoordelijke van de Italiaanse vereniging voor farmacologie, onderstreept dat de hormonen in de pil zoals de oestrogenen “overal aanwezig zijn.. in de plastiek, in de ontsmettingsmiddelen en in het vlees dat we eten”.